ตอบสั้น ๆ: ถ้าค้างค่าส่วนกลางเกินกำหนด นิติบุคคลอาคารชุดเรียกเงินเพิ่มได้ไม่เกินร้อยละ 12 ต่อปีของยอดที่ค้าง โดยไม่คิดทบต้น ถ้าค้างตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป เพดานขึ้นเป็นไม่เกินร้อยละ 20 ต่อปี และอาจถูกระงับการใช้บริการส่วนรวมหรือทรัพย์ส่วนกลางตามที่ข้อบังคับกำหนด รวมทั้งไม่มีสิทธิออกเสียงในการประชุมใหญ่ (พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522 มาตรา 18/1) นอกจากนี้ เมื่อจะขายหรือโอนห้อง สำนักงานที่ดินจะไม่รับจดทะเบียนจนกว่าจะมีหนังสือรับรองการปลอดหนี้จากนิติบุคคลอาคารชุด (มาตรา 29) และนิติบุคคลยังฟ้องเรียกเงินที่ค้างทางศาลได้ด้วย

ค่าส่วนกลางคืออะไร ใครต้องจ่าย

คอนโดหรืออาคารชุดแบ่งทรัพย์สินออกเป็นสองส่วน คือ ห้องชุด ที่เป็นของเจ้าของแต่ละราย กับ ทรัพย์ส่วนกลาง เช่น ลิฟต์ โถงทางเดิน ที่จอดรถ สระว่ายน้ำ ฟิตเนส และระบบรักษาความปลอดภัย ที่เจ้าของห้องทุกคนเป็นเจ้าของร่วมกัน

พระราชบัญญัติอาคารชุด มาตรา 18 กำหนดให้เจ้าของร่วมต้องร่วมกันออกค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการให้บริการส่วนรวม และค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาและดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์ส่วนกลาง ตามสัดส่วนและวิธีที่กฎหมายและข้อบังคับของนิติบุคคลอาคารชุดกำหนด เงินก้อนนี้คือที่เรียกกันว่า "ค่าส่วนกลาง"

หน้าที่นี้ติดอยู่กับความเป็นเจ้าของห้อง ไม่ได้ขึ้นกับว่าใช้ส่วนกลางมากหรือน้อย คนที่ไม่เคยใช้สระว่ายน้ำ หรือปล่อยห้องว่างไว้ไม่ได้อยู่ ก็ยังต้องจ่าย ส่วนกรณีปล่อยเช่า หน้าที่ต่อนิติบุคคลยังเป็นของเจ้าของห้อง เว้นแต่จะตกลงกับผู้เช่าให้ออกแทน ซึ่งเป็นเรื่องระหว่างเจ้าของกับผู้เช่าเท่านั้น

ค้างแล้วเกิดอะไรขึ้นบ้าง

มาตรา 18/1 แบ่งผลของการค้างชำระไว้สองขั้น ขึ้นกับว่าค้างนานเท่าไร

ระยะเวลาที่ค้างเงินเพิ่ม (เพดานตามกฎหมาย)ผลอื่น
เลยกำหนดชำระ แต่ยังไม่ถึง 6 เดือนไม่เกินร้อยละ 12 ต่อปีของยอดที่ค้าง ไม่คิดทบต้นอัตราจริงเป็นไปตามข้อบังคับ
ตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไปไม่เกินร้อยละ 20 ต่อปีอาจถูกระงับการให้บริการส่วนรวมหรือการใช้ทรัพย์ส่วนกลางตามข้อบังคับ และไม่มีสิทธิออกเสียงในการประชุมใหญ่

ตัวเลขในกฎหมายเป็น เพดาน ไม่ใช่อัตราตายตัว อัตราที่ใช้จริงต้องดูจากข้อบังคับของอาคารชุดนั้น ถ้าข้อบังคับกำหนดต่ำกว่าเพดาน นิติบุคคลก็เรียกได้เท่าที่ข้อบังคับกำหนด และถ้าข้อบังคับกำหนดสูงกว่าเพดาน ส่วนที่เกินก็เรียกไม่ได้

ตัวอย่างคร่าว ๆ ค้างค่าส่วนกลาง 10,000 บาท ข้อบังคับกำหนดเงินเพิ่มร้อยละ 12 ต่อปี เงินเพิ่มจะประมาณปีละ 1,200 บาท หรือเดือนละราว 100 บาท คิดจากยอดค้างเดิมเท่านั้น ไม่เอาเงินเพิ่มของเดือนก่อนมารวมคิดซ้ำ เพราะกฎหมายห้ามคิดทบต้น

กฎหมายยังกำหนดให้เงินเพิ่มที่เกิดจากการค้างชำระถือเป็นค่าใช้จ่ายตามมาตรา 18 ด้วย ผลคือเงินเพิ่มก็เป็นหนี้ที่ต้องเคลียร์ให้หมดก่อนจะได้หนังสือปลอดหนี้ ไม่ใช่จ่ายแค่ต้นเงินแล้วจบ

นิติบุคคลระงับอะไรได้ และอะไรที่ไม่ควรทำ

มาตรา 18/1 ให้ระงับได้เฉพาะ การให้บริการส่วนรวมหรือการใช้ทรัพย์ส่วนกลาง และต้องเป็นไปตามที่ ข้อบังคับกำหนดไว้ เท่านั้น ตัวอย่างที่มักกำหนดไว้ เช่น งดใช้สระว่ายน้ำ ฟิตเนส ห้องประชุม หรือบริการรับพัสดุ ถ้าข้อบังคับไม่ได้เขียนมาตรการนั้นไว้ นิติบุคคลจะคิดขึ้นเองไม่ได้

มาตรการที่ทำให้เจ้าของเข้าห้องของตัวเองไม่ได้ หรือตัดน้ำประปาและไฟฟ้าที่ใช้ภายในห้องชุด เป็นเรื่องที่ต้องระวังมาก เพราะสิ่งเหล่านี้เกี่ยวกับการใช้ห้องชุดซึ่งเป็นทรัพย์ส่วนบุคคลของเจ้าของ ไม่ใช่การใช้ทรัพย์ส่วนกลางโดยตรง ถ้านิติบุคคลทำเกินขอบเขตที่กฎหมายและข้อบังคับให้อำนาจไว้ อาจกลายเป็นการละเมิดสิทธิของเจ้าของห้อง ทั้งนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงและข้อบังคับของแต่ละอาคาร

เรื่องสิทธิออกเสียง เจ้าของร่วมที่ค้างตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไปไม่มีสิทธิออกเสียงในการประชุมใหญ่ตามมาตรา 18/1 ข้อนี้มีผลจริงในทางปฏิบัติ เพราะเรื่องสำคัญอย่างการเลือกผู้จัดการ งบประมาณ หรือการเก็บเงินเพิ่มเพื่อซ่อมใหญ่ ล้วนตัดสินในที่ประชุมใหญ่

ขายหรือโอนห้องไม่ได้จนกว่าจะปลอดหนี้

มาตรา 29 กำหนดว่าการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ห้องชุด พนักงานเจ้าหน้าที่จะรับจดทะเบียนได้เมื่อห้องชุดนั้นปลอดจากหนี้ค่าใช้จ่ายตามมาตรา 18 โดยต้องมี หนังสือรับรองการปลอดหนี้คราวที่สุด จากนิติบุคคลอาคารชุดมาแสดง และผู้จัดการนิติบุคคลต้องออกหนังสือนี้ให้ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับคำขอ

ในทางปฏิบัติ ผู้ขายจึงต้องชำระค่าส่วนกลางที่ค้างพร้อมเงินเพิ่มให้ครบก่อนวันโอน หลายกรณีตกลงให้ผู้ซื้อหักเงินส่วนนี้จากราคาแล้วนำไปชำระให้นิติบุคคลก่อนวันโอน ซึ่งทำได้ถ้าเขียนไว้ชัดในสัญญาจะซื้อจะขาย

ถูกฟ้องได้ไหม และอายุความกี่ปี

นิติบุคคลอาคารชุดฟ้องเรียกค่าส่วนกลางที่ค้างพร้อมเงินเพิ่มต่อศาลได้ ถ้าศาลพิพากษาให้ชำระแล้วยังไม่ชำระ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอให้บังคับคดีได้ ซึ่งอาจรวมถึงการยึดห้องชุดออกขายทอดตลาด

เรื่องอายุความ แนวคำพิพากษาศาลฎีกาถือว่าค่าส่วนกลางเป็นเงินที่มีกำหนดจ่ายเป็นระยะเวลา จึงมีอายุความ 5 ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/33 (4) ยอดที่ค้างเกิน 5 ปีจึงอาจยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้ แต่ต้องระวังสองเรื่อง

  • ศาลไม่ยกอายุความขึ้นเอง ถ้าจำเลยไม่ได้ยกอายุความเป็นข้อต่อสู้ ศาลจะอ้างอายุความมายกฟ้องไม่ได้ (มาตรา 193/29) ถ้าได้รับหมายศาลแล้วไม่ยื่นคำให้การ ก็เสียโอกาสนี้ไป
  • อายุความเป็นเรื่องของการฟ้องร้อง ไม่ได้ทำให้หนี้หายไป เมื่อจะขายห้อง ยังต้องได้หนังสือปลอดหนี้ตามมาตรา 29 อยู่ดี

ไม่พอใจการบริหาร จะงดจ่ายเพื่อประท้วงได้ไหม

คำถามนี้พบบ่อยมาก เช่น ลิฟต์เสียบ่อย รปภ. ไม่ดูแล หรือสงสัยว่าใช้เงินไม่โปร่งใส หน้าที่จ่ายค่าส่วนกลางมาจากกฎหมายและข้อบังคับ ไม่ได้ผูกกับคุณภาพบริการแบบสัญญาจ้างทั่วไป การงดจ่ายเพื่อกดดันจึงมักทำให้เจ้าของห้องเสียเปรียบเอง ทั้งเงินเพิ่มที่เดินทุกวัน และการเสียสิทธิออกเสียงเมื่อค้างครบ 6 เดือน ซึ่งเท่ากับเสียเครื่องมือที่ใช้แก้ปัญหาการบริหารได้ตรงที่สุด

ทางที่ได้ผลกว่าคือจ่ายตามปกติ แล้วใช้สิทธิของเจ้าของร่วม เช่น ขอตรวจดูบัญชีและเอกสาร ทำหนังสือร้องเรียนถึงผู้จัดการหรือคณะกรรมการ เสนอวาระในที่ประชุมใหญ่ หรือรวบรวมเจ้าของร่วมเพื่อเปลี่ยนตัวผู้บริหาร ถ้าเห็นว่ายอดที่เรียกเก็บไม่ถูกต้อง ให้โต้แย้งเป็นหนังสือและเก็บหลักฐานไว้

เช็กลิสต์

ถ้าคุณค้างค่าส่วนกลางอยู่

  1. ขอใบแจ้งยอดค้างเป็นหนังสือ แยกต้นเงิน เงินเพิ่ม และงวดที่ค้าง
  2. เทียบอัตราเงินเพิ่มกับข้อบังคับ และเพดานร้อยละ 12 หรือ 20 ต่อปี ตรวจว่าไม่ได้คิดทบต้น
  3. ถ้าจ่ายครั้งเดียวไม่ไหว ขอผ่อนชำระเป็นหนังสือ และเก็บใบเสร็จทุกงวด
  4. ถ้าได้รับหมายศาล อย่าเพิกเฉย ยื่นคำให้การภายในกำหนด และยกข้อต่อสู้ที่มี เช่น อายุความหรือยอดที่คิดเกินเพดาน

ถ้าคุณกำลังจะซื้อคอนโดมือสอง

  1. ขอดูหนังสือรับรองการปลอดหนี้ หรืออย่างน้อยใบแจ้งยอดจากนิติบุคคลตั้งแต่ก่อนวางมัดจำ
  2. เขียนในสัญญาจะซื้อจะขายว่าใครรับผิดชอบค่าส่วนกลางถึงวันไหน และถ้ามีหนี้ค้างให้หักจากราคาอย่างไร
  3. ถามนิติบุคคลเรื่องเงินเรียกเก็บเพิ่มที่อนุมัติแล้วแต่ยังไม่ได้เก็บ เช่น ค่าซ่อมใหญ่

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่าไม่อยู่หรือไม่ใช้ส่วนกลางแล้วไม่ต้องจ่าย หน้าที่จ่ายผูกกับความเป็นเจ้าของห้อง ไม่ใช่การใช้งาน
  • เข้าใจว่าอัตรา 12% หรือ 20% เป็นอัตราบังคับ กฎหมายกำหนดเพดาน อัตราจริงต้องดูข้อบังคับ
  • นิติบุคคลใช้มาตรการเกินข้อบังคับ เช่น ตัดน้ำไฟในห้องหรือกันไม่ให้เข้าห้อง ซึ่งอาจเกินอำนาจและก่อความรับผิดเสียเอง
  • รอให้หนี้ขาดอายุความแล้วค่อยขาย การโอนยังต้องมีหนังสือปลอดหนี้ อายุความไม่ได้ช่วยในขั้นตอนนี้
  • ผู้ซื้อมือสองไม่ตรวจหนี้ก่อนวางเงิน แล้วมาพบตอนนัดโอนว่าโอนไม่ได้

อัตราเงินเพิ่ม มาตรการระงับสิทธิ และขั้นตอนเรียกเก็บของแต่ละอาคารชุดขึ้นกับข้อบังคับและมติที่ประชุมของอาคารนั้น ส่วนการต่อสู้คดีขึ้นกับระยะเวลาที่ค้าง หลักฐานการชำระ และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ก่อนตัดสินใจจ่ายหรือโต้แย้งยอดจำนวนมาก ควรตรวจข้อบังคับและเอกสารที่เกี่ยวข้องให้ครบถ้วน