ายโดยไม่มีพินัยกรรม มรดกตกทอดถึงใครบ้าง? เปิดลำดับทายาทโดยธรรมทั้ง 6 ลำดับ

ตายโดยไม่มีพินัยกรรม มรดกตกทอดถึงใครบ้าง? เปิดลำดับทายาทโดยธรรมทั้ง 6 ลำดับ

เมื่อคนในครอบครัวจากไปโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม คำถามแรกที่ตามมาคือ ทรัพย์สินของผู้ตายจะตกเป็นของใคร ลูก พ่อแม่ พี่น้อง หรือคู่สมรส แล้วใครได้ก่อนได้หลัง แบ่งกันคนละเท่าไร กฎหมายมรดกไทยวางกติกาเรื่องนี้ไว้ชัดเจน มาทำความเข้าใจกันทีละขั้น

หลักพื้นฐาน มรดกตกทอดแก่ทายาททันทีที่ตาย
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1599 เมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาททันที กองมรดกได้แก่ทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย รวมทั้งสิทธิ หน้าที่ และความรับผิด เช่น หนี้สิน ด้วย แต่ทายาทไม่ต้องรับผิดเกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน

หากผู้ตายไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ มรดกทั้งหมดจะตกแก่ ทายาทโดยธรรม ตามลำดับที่กฎหมายกำหนด

ก่อนแบ่งมรดก ต้องแยกสินสมรสของคู่สมรสออกก่อน
จุดที่คนมักเข้าใจผิดคือ คิดว่าทรัพย์สินทั้งหมดในบ้านคือมรดก ความจริงหากผู้ตายมีคู่สมรสจดทะเบียน ต้องแบ่งสินสมรสให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ครึ่งหนึ่งก่อนตามมาตรา 1533 ส่วนอีกครึ่งหนึ่งบวกกับสินส่วนตัวของผู้ตาย จึงจะเป็น กองมรดก ที่นำมาแบ่งแก่ทายาท

ทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ ใครได้ก่อน
มาตรา 1629 กำหนดทายาทโดยธรรมไว้ 6 ลำดับ เรียงตามสิทธิได้รับมรดกก่อนหลัง ดังนี้ (1) ผู้สืบสันดาน คือ ลูก หลาน เหลน (2) บิดามารดา (3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน (4) พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน (5) ปู่ ย่า ตา ยาย และ (6) ลุง ป้า น้า อา

หลักสำคัญตามมาตรา 1630 คือ ญาติสนิทตัดญาติห่าง ตราบใดที่มีทายาทลำดับก่อนยังมีชีวิตอยู่ ทายาทลำดับถัดลงไปไม่มีสิทธิได้รับมรดกเลย เช่น ถ้าผู้ตายมีลูก พี่น้องของผู้ตายก็ไม่ได้อะไร มีข้อยกเว้นเดียวคือ ถ้ามีทั้งลูกและบิดามารดาของผู้ตายยังมีชีวิตอยู่ กฎหมายให้บิดามารดาได้ส่วนแบ่งเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตรอีกคนหนึ่ง

คู่สมรสได้เท่าไร
คู่สมรสที่จดทะเบียนถูกต้องเป็นทายาทโดยธรรมเสมอ ไม่ถูกลำดับใดตัด โดยส่วนแบ่งขึ้นอยู่กับว่ารับมรดกร่วมกับทายาทลำดับใดตามมาตรา 1635 กล่าวคือ ถ้ารับร่วมกับลูกของผู้ตาย คู่สมรสได้ส่วนแบ่งเท่ากับลูกหนึ่งคน ถ้ารับร่วมกับพี่น้องร่วมบิดามารดาหรือบิดามารดาของผู้ตาย คู่สมรสได้ครึ่งหนึ่ง ถ้ารับร่วมกับทายาทลำดับ 4, 5 หรือ 6 คู่สมรสได้สองในสาม และถ้าไม่มีทายาททั้ง 6 ลำดับเลย คู่สมรสรับมรดกทั้งหมด

ส่วนสามีภรรยาที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ไม่มีสิทธิรับมรดกในฐานะคู่สมรส แม้จะอยู่กินกันมานานเพียงใดก็ตาม

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 692/2564  แม้เป็นทายาทโดยธรรมลำดับที่ 3 (พี่น้องร่วมบิดามารดา) แต่เมื่อกฎหมายกำหนดให้ทรัพย์สินของพระภิกษุที่ได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศตกเป็นของวัดตามมาตรา 1623 ทายาทย่อมไม่มีสิทธิรับมรดกนั้น แสดงให้เห็นว่าลำดับทายาทต้องพิจารณาประกอบบทบัญญัติพิเศษอื่นด้วย

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1483/2563 เมื่อเจ้ามรดกถึงแก่ความตายโดยไม่มีภริยาและบุตร ทรัพย์มรดกย่อมตกแก่ทายาทโดยธรรมลำดับถัดไป คือพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันของเจ้ามรดก

สรุป
มรดกที่ไม่มีพินัยกรรมไม่ได้แบ่งตามความรู้สึกหรือความใกล้ชิดทางใจ แต่แบ่งตามลำดับที่กฎหมายกำหนดอย่างเคร่งครัด ใครที่อยากให้ทรัพย์สินตกถึงคนที่ตั้งใจจริง ๆ เช่น คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียน หรือหลานที่เลี้ยงมาเหมือนลูก ทางเดียวที่มั่นใจได้คือการทำพินัยกรรมไว้ตั้งแต่วันนี้ และเมื่อต้องแบ่งมรดกจริง ขั้นตอนแรกที่มักหลีกเลี่ยงไม่ได้คือการยื่นคำร้องต่อศาลขอตั้งผู้จัดการมรดก เพื่อให้มีอำนาจจัดการโอนทรัพย์สินต่าง ๆ ตามกฎหมายต่อไป


บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทางกฎหมายทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี หากมีข้อพิพาทเกิดขึ้นจริง ควรปรึกษาทนายความเพื่อขอคำแนะนำที่เหมาะสมกับข้อเท็จจริงของท่าน