ตอบสั้น ๆ: ในวันจดทะเบียนโอนที่สำนักงานที่ดินมีค่าใช้จ่ายหลัก 4 รายการ คือ ค่าธรรมเนียมการโอน (ปกติร้อยละ 2 ของราคาประเมิน), ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย, ภาษีธุรกิจเฉพาะร้อยละ 3.3 หรืออากรแสตมป์ร้อยละ 0.5 อย่างใดอย่างหนึ่ง และถ้าผู้ซื้อกู้ธนาคาร ก็มีค่าจดทะเบียนจำนอง (ปกติร้อยละ 1 ของวงเงินจำนอง) เพิ่มอีกรายการ ตามกฎหมายภาษีทั้งสามรายการเป็นหน้าที่ของผู้ขาย ส่วนค่าธรรมเนียมการโอน ถ้าไม่ได้ตกลงกันไว้ ผู้ซื้อและผู้ขายออกคนละครึ่ง (ป.พ.พ. มาตรา 457) อย่างไรก็ตาม คู่สัญญาตกลงกันเป็นอย่างอื่นได้ จึงควรเขียนให้ชัดในสัญญาจะซื้อจะขาย

รายการที่ 1: ค่าธรรมเนียมการโอน

อัตราปกติคือร้อยละ 2 ของราคาประเมินทุนทรัพย์ของกรมธนารักษ์ ไม่ได้คิดจากราคาซื้อขายจริง

ใครจ่าย: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 457 บัญญัติว่า ค่าฤชาธรรมเนียมทำสัญญาซื้อขายนั้น ผู้ซื้อผู้ขายพึงออกใช้เท่ากันทั้งสองฝ่าย บทนี้ใช้เมื่อคู่สัญญาไม่ได้ตกลงกันไว้ ถ้าสัญญาเขียนว่าฝ่ายใดออกทั้งหมด ก็เป็นไปตามนั้น

มาตรการลดค่าโอนที่ใช้อยู่ในขณะนี้

ตามข่าวประกาศกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่ 30 มิถุนายน 2569 รัฐลดค่าจดทะเบียนการโอนและการจำนองเหลือร้อยละ 0.01 สำหรับการจดทะเบียนตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2569 ถึงวันที่ 30 มิถุนายน 2570 เงื่อนไขสำคัญมีดังนี้

  • เป็นบ้านเดี่ยว บ้านแฝด บ้านแถว อาคารพาณิชย์ พร้อมที่ดิน หรือห้องชุด ทั้งมือหนึ่งและมือสอง
  • ราคาซื้อขายและราคาประเมินไม่เกิน 7 ล้านบาท และวงเงินจำนองไม่เกิน 7 ล้านบาท
  • ผู้ซื้อเป็นบุคคลธรรมดาสัญชาติไทย
  • จดทะเบียนโอนและจำนองในคราวเดียวกัน

มาตรการแบบนี้มีกำหนดเวลาและเงื่อนไขเปลี่ยนได้ทุกรอบ ก่อนนัดวันโอนควรสอบถามสำนักงานที่ดินว่าธุรกรรมของคุณเข้าเงื่อนไขหรือไม่ ที่ดินเปล่าที่ไม่มีบ้าน หรือราคาเกินเพดาน ใช้อัตราปกติ

รายการที่ 2: ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย

เป็นภาษีเงินได้ของผู้ขาย เจ้าหน้าที่ที่ดินเรียกเก็บในวันโอน วิธีคิดตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร

  • ผู้ขายเป็นบุคคลธรรมดา: ใช้ราคาประเมินเป็นเงินได้ หักค่าใช้จ่ายตามจำนวนปีที่ถือครอง (ถ้าได้มาโดยมรดกหรือโดยการให้ หักร้อยละ 50) แล้วนำผลที่ได้หารด้วยจำนวนปีที่ถือครอง คิดภาษีตามอัตราก้าวหน้า แล้วคูณกลับด้วยจำนวนปี จำนวนปีนับตามปีปฏิทิน เศษของปีนับเป็น 1 ปี และถ้าถือครองเกิน 10 ปีให้นับเพียง 10 ปี
  • ผู้ขายเป็นนิติบุคคล: หัก ณ ที่จ่ายร้อยละ 1 ของราคาซื้อขายหรือราคาประเมิน แล้วแต่อย่างใดสูงกว่า

ยอดภาษีขึ้นกับราคาประเมิน ระยะเวลาที่ถือครอง และวิธีที่ได้ทรัพย์มา เจ้าหน้าที่ที่ดินคำนวณให้ได้ก่อนวันโอน ถ้านำสำเนาโฉนดไปสอบถามล่วงหน้า

รายการที่ 3: ภาษีธุรกิจเฉพาะ หรืออากรแสตมป์ อย่างใดอย่างหนึ่ง

รายการอัตราเมื่อไรต้องเสีย
ภาษีธุรกิจเฉพาะร้อยละ 3 บวกภาษีท้องถิ่นอีกร้อยละ 10 ของภาษี รวมเป็นร้อยละ 3.3 ของราคาซื้อขายหรือราคาประเมิน แล้วแต่อย่างใดสูงกว่าผู้ขายเป็นผู้ประกอบการที่ขายในทางค้าหรือหากำไร หรือบุคคลธรรมดาที่ขายภายใน 5 ปีนับแต่วันที่ได้มา (นับวันชนวัน)
อากรแสตมป์ร้อยละ 0.5 ของราคาซื้อขายหรือราคาประเมิน แล้วแต่อย่างใดสูงกว่ากรณีที่ไม่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ

ผู้ที่เสียภาษีธุรกิจเฉพาะแล้วได้รับยกเว้นอากรแสตมป์ จึงเสียเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง จุดที่คนมักพลาดคือขายบ้านก่อนครบ 5 ปี ซึ่งภาษีธุรกิจเฉพาะสูงกว่าอากรแสตมป์หลายเท่า ถ้าผู้ขายใช้บ้านหลังนั้นเป็นที่อยู่อาศัยและมีชื่อในทะเบียนบ้านมาแล้วตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป อาจเข้าเงื่อนไขไม่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ ควรตรวจเงื่อนไขกับเจ้าหน้าที่ก่อนตกลงราคา

รายการที่ 4: ค่าจดทะเบียนจำนอง (ถ้ากู้ธนาคาร)

อัตราปกติร้อยละ 1 ของวงเงินจำนอง ถ้าเข้าเงื่อนไขมาตรการข้างต้นจะเหลือร้อยละ 0.01 รายการนี้เกิดจากการกู้ของผู้ซื้อ ในทางปฏิบัติผู้ซื้อจึงเป็นผู้จ่าย นอกจากนี้ธนาคารอาจมีค่าใช้จ่ายของธนาคารเอง เช่น ค่าประเมินราคาหลักประกัน ซึ่งเป็นคนละส่วนกับค่าธรรมเนียมของสำนักงานที่ดิน

สรุปใครจ่ายอะไร ถ้าไม่ได้ตกลงกันไว้

รายการหน้าที่ตามกฎหมาย
ค่าธรรมเนียมการโอนผู้ซื้อและผู้ขายคนละครึ่ง (มาตรา 457)
ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายผู้ขาย
ภาษีธุรกิจเฉพาะ หรืออากรแสตมป์ผู้ขาย
ค่าจดทะเบียนจำนองผู้ซื้อ ซึ่งเป็นผู้กู้

คู่สัญญาตกลงเปลี่ยนการแบ่งภาระได้ เช่น โครงการบ้านใหม่ที่โฆษณาว่าออกค่าโอนให้ หรือผู้ขายมือสองที่ตั้งราคาสุทธิโดยให้ผู้ซื้อรับภาษีทั้งหมด ข้อตกลงแบบนี้ผูกพันคู่สัญญา แต่ไม่ได้เปลี่ยนว่าใครมีหน้าที่ต่อกรมสรรพากร หลักฐานการเสียภาษียังออกในนามผู้ขาย

เช็กลิสต์ก่อนวันโอน

  1. ตกลงให้ชัดในสัญญาจะซื้อจะขายว่าแต่ละรายการใครจ่าย อย่าเขียนเพียงว่า "ค่าใช้จ่ายในการโอน" โดยไม่แยกรายการ
  2. ตรวจราคาประเมินของแปลงหรือห้องชุดก่อนตกลงราคา เพราะภาษีหลายรายการคิดจากราคาประเมิน หรือจากราคาที่สูงกว่าระหว่างราคาขายกับราคาประเมิน
  3. ผู้ขายตรวจวันที่ได้มาตามโฉนด และระยะเวลาที่มีชื่อในทะเบียนบ้าน เพื่อดูว่าต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะหรือไม่
  4. ถ้าหวังใช้มาตรการลดค่าโอน ตรวจราคา วงเงินจำนอง สัญชาติผู้ซื้อ และนัดโอนกับจำนองในวันเดียวกันภายในกำหนดเวลาของมาตรการ
  5. เตรียมเงินสดหรือแคชเชียร์เช็คสำหรับค่าธรรมเนียมและภาษีตามยอดที่เจ้าหน้าที่ประเมินไว้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดค่าใช้จ่ายจากราคาซื้อขายอย่างเดียว ค่าธรรมเนียมการโอนคิดจากราคาประเมิน ส่วนภาษีธุรกิจเฉพาะและอากรแสตมป์คิดจากราคาที่สูงกว่า
  • แจ้งราคาซื้อขายต่ำกว่าจริงเพื่อลดภาษี นอกจากไม่ช่วยในรายการที่คิดจากราคาประเมินแล้ว ยังเสี่ยงความรับผิดตามกฎหมาย และเป็นปัญหากับผู้ซื้อเองเมื่อขายต่อ เพราะต้นทุนตามเอกสารต่ำกว่าความจริง
  • ขายบ้านก่อนครบ 5 ปีโดยไม่ได้คำนวณภาษีธุรกิจเฉพาะ ทำให้รับเงินสุทธิน้อยกว่าที่คาดไว้มาก
  • คาดว่าจะได้มาตรการลดค่าโอนแต่ไม่เข้าเงื่อนไข เช่น ราคาเกิน 7 ล้านบาท ซื้อที่ดินเปล่า หรือนัดโอนหลังมาตรการสิ้นสุด
  • ไม่เขียนเรื่องค่าใช้จ่ายไว้ในสัญญา แล้วมาตกลงกันไม่ได้หน้าเคาน์เตอร์ในวันโอน

ยอดเงินที่ต้องจ่ายจริงขึ้นกับราคาประเมิน ราคาซื้อขาย ระยะเวลาและวิธีที่ผู้ขายได้ทรัพย์มา สถานะผู้ขาย และมาตรการของรัฐในวันที่จดทะเบียน ตัวเลขในบทความนี้เป็นอัตราทั่วไป ก่อนตกลงราคาควรขอให้สำนักงานที่ดินประเมินค่าใช้จ่ายของแปลงนั้นไว้ล่วงหน้า